Strona główna
Aktualności
Biblioteka
Biuletyn
Komisje i zespoły
Konferencje
Konkursy
Konsultanci i opinie
O Izbie
Ośrodek Informacyjno
Edukacyjny
Pielęgniarki i Położne w UE
Praca
Prawo
Szkolenia
Ubezpieczenia
Uchwały
Linki
Kontakt


Biuletyn informacyjny OIPiP


Listopad-Grudzień

Problemy pielęgnacyjne pacjenta z chorobą Alzheimera

Mimo izolacji społecznej ludzie w starszym wieku nie są sami. Brak najbliższej rodziny jest zastępowany przez przyjaciół i sąsiadów, ich brak powoduje wsparcie ze strony pomocy społecznej. Jakość tych pomocy jest różna, ale ma przynajmniej jedną cechę wspólną - angażuje członków społeczeństwa. Badania naukowe wykazują jak bardzo obciążeni są opiekunowie osób cierpiących z powodu przewlekłych chorób. Śmiertelność w tej grupie ludzi jest wyższa niż w grupach osób nie obciążonych opieką, często cierpią oni na liczne choroby somatyczne i depresję. Omawiana sytuacja dotyczy zwłaszcza często występujących w starości chorób społecznych takich jak przewlekłe choroby neurologiczne czy zespoły otępienne naczyniopochodne i choroba Alzheimera. Chorzy z chorobami somatycznymi i otępieniami, którzy nie mają opieki, wyrywani są z środowiska i zamykani w domach pomocy. Komfort ich życia ulega znacznemu pogorszeniu, a obciążenie finansowe społeczeństwa znacznie zwiększa się. Rozumienie problemów starości powinno zaowocować wizją lepszych form opieki np. form pośrednich oferujących pomoc profesjonalną zlokalizowaną w środowisku.
Opieka nad pacjentem z chorobą Alzheimera powinna odbywać się przy pomocy lekarza, wykwalifikowanej pielęgniarki czy też przeszkolonego opiekuna, przy współudziale fizykoterapeuty lub pracownika socjalnego.
Celem jej jest poprawa jakości życia chorego, jak najdłuższe zachowanie samodzielności w zakresie samoobsługi i odroczenie konieczności umieszczenia chorego w ośrodku opiekuńczym, ale także zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa, aby nie stymulować i nie nasilać niepokoju, pobudzenia czy objawów psychotycznych.
W zapewnieniu opieki na możliwie wysokim poziomie istotny udział ma pielęgniarka, która powinna wspóhj| czestniczyć w szkoleniu opiekuna w z kresie bezpośredniej opieki nad chory i pomagać mu w rozwiązywaniu konkretnych problemów dotyczących pielęgnacji, karmienia, kąpieli itp. Musi mieć możliwość przyjścia do domu chorego w celu oceny jego stanu i zaproponowania konkretnych rozwiązań usprawniających jego funkcjonowanie w środowisku. Zadaniem pielęgniarki jest także koordynowanie pracy opiekuna z pracą lekarza i informowanie lekarza o ewentualnych zmianach obserwowanych u pacjenta.
Wraz z narastaniem zaburzeń funkcji poznawczych u chorego rośnie rola jego opiekuna, bez którego z czasem chory nie może samodzielnie funkcjonować. Pacjentem może zajmować się wiele osób, ale jedna z nich powinna wziąć na siebie obowiązek bycia głównym opiekunem. Według najnowszych danych (raport z badania EX ON, 2005) głównym opiekunem chorego w Polsce jest najczęściej członek rodziny (85%), dziecko (39%, w tym 29% - córka i 10% - syn) lub współmałżonek (36%). Rzadko jest to sąsiad lub znajomy, a jedynie w przypadku 4% chorych rolę tę pełni opiekun instytucjonalny. Średni wiek opiekuna wynosi 57,5 roku, a 20% opiekunów jest już w wieku powyżej 701at, co przy uwzględnieniu uciążliwości opieki stwarza kolejne, bardzo istotne problemy medyczne, psychologiczne i społeczne.
Według danych opublikowanych przez Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera, czas opieki w pierwszym roku od ujawnienia się objawów otępienia wynosi średnio około 2 godziny, w drugim - 4, w piątym - około 9, w siódmym - około 14, a w dziesiątym - prawie całą dobę. Średnio (według wyników badania EX-ON) opiekun poświęca choremu z otępieniem 7 godzin i 20 minut w ciągu doby. Tak intensywna i uciążliwa opieka musi wywierać destrukcyjny wpływ na życie rodzinne, zawodowe i społeczne opiekuna, wywołując wiele następstw przewlekłego stresu, takich jak: bezsenność, rozdrażnienie, złość, wstyd, utrata poczucia własnej wartości, poczucie winy, stany depresyjne, a także zachowania agresywne (czynne i bierne) wobec chorego. Przyczynia się także do częstszego występowania wśród opiekunów poważnych problemów zdrowotnych związanych głównie z chorobami serca, nadciśnieniem tętniczym, zwyrodnieniem stawów, cukrzycą czy zaburzeniami gastrycznymi. Dowiedziono, że opieka nad chorym z otępieniem jest bardziej uciążliwa i stresogenna niż nad osobami z chorobami somatycznymi. Uciążliwość ta staje się jeszcze większa w sytuacji problemów finansowych, braku odpowiedniej wiedzy o chorobie i zasadach opieki, nieumiejętności radzenia sobie z nowymi czy narastającymi problemami medycznymi chorego, a także przy braku zrozumienia ze strony innych członków rodziny czy otoczenia i osamotnienia w działaniu. Stąd nieodłącznym elementem postępowania w stosunku do chorego z otępieniem musi być wsparcie psychiczne i materialne jego opiekuna, zapewnienie mu pomocy innych osób (członków rodziny czy instytucji, np. ośrodków pomocy społecznej) oraz regularnego odpoczynku.
Grupy wsparcia, w których powinni uczestniczyć zarówno opiekunowie, jak i chorzy, umożliwiają odreagowanie emocjonalne związane z opieką oraz wymianę doświadczeń, a także dostarczają praktycznych wskazówek co do przebiegu choroby. Opiekun ma również możliwość korzystania z porad prawnych, informacji na temat środków pielęgnacyjnych i sprzętu rehabilitacyjnego.
Osobami w pierwszej kolejności zobowiązanymi do zabezpieczenia opieki domowej pacjentom z otępieniem, zgodnie z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym (Ustawa z 25.02.1964 - Dz.U. nr 9, poz. 59 z późniejszymi zmianami, art. 14. § 1, § 128, i § 129 - nakładająca obowiązek alimentacji przez wstępnych, zstępnych i współmałżonka) są dzieci, małżonkowie lub wnukowie chorych. Obowiązkiem opiekuna jest wielokierunkowe zabezpieczenie opieki podopiecznemu zależnie od jego potrzeb i możliwości samoobsługi. W sytuacji, gdy rodzina nie jest w stanie samodzielnie zapewnić tej opieki, istnieje możliwość skorzystania z usług opiekuńczych ośrodków pomocy społecznej. Pełna odpłatność za takie usługi określona jest przez radę gminy w formie uchwały. Zakres koniecznych usług opiekuńczych i stopień ich odpłatności ustala indywidualnie pracownik socjalny. Osoby wykonujące usługi opiekuńcze z ramienia ośrodka pomocy społecznej są przeszkolone w zakresie opieki i pielęgnacji chorych.
Najlepszym miejscem dla pacjenta z otępieniem jest jego własny dom, urządzony bezpiecznie i przystosowany do pogarszającej się sprawności psychofizycznej. Pokój chorego powinien być jasny, dostarczać bodźców wynikających ze zmiany pór dnia, urządzony bezpiecznie, najlepiej z obecnością mebli i przedmiotów znanych wcześniej choremu. Chory powinien mieć wygodny fotel, z poduszką przeciwodleżynową i możliwością wyższego ułożenia nóg w celu profilaktyki przeciwobrzękowej kończyn dolnych. Kolory ścian powinny być przyjazne i ciepłe, z podłogi należy usunąć wszelkie przeszkody w postaci dywaników, progów czy kabli elektrycznych. Nie zaleca się także wykładzin dywanowych trudnych do utrzymania w czystości i łatwo wchłaniających przykre zapachy. Z myślą o bezpieczeństwie chorego powinno się zabezpieczyć gniazdka wtykowe, okna i drzwi balkonowe, a także brzegi mebli. W przypadku osób leżących, łóżko (nie tapczan!) powinno mieć dostęp z obu stron. Zaleca się zainstalowanie przy nim drabinek i uchwytów zabezpieczających przed upadkiem i ułatwiających samodzielne poruszanie się chorego.
Ważna jest również utrwalająca orientację w czasie obecność w pokoju zegara i kalendarza. Ważnym elementem przystosowania domu jest także zabezpieczenie kuchenki gazowej w zawór odłączający dopływ gazu. Zawsze przed wyjściem opiekuna z domu gaz powinien być odcięty. Podobnie należy zabezpieczyć kuchenkę elektryczną.
W szczególny sposób zapewniający bezpieczeństwo chorego należy przystosować łazienkę, wyposażyć ją w uchwyty, poręcze i dywaniki przeciwpoślizgowe, a na wannie zainstalować specjalne siedzisko. Droga do łazienki i toalety powinna być wyraźnie, najlepiej kolorowo, oznakowana, zabezpieczone muszą być wyjścia na schody, a na nich założone podkładki antypoślizogowe. Należy usunąć lub umieścić w niedostępnym dla chorego miejscu wszelkie kluczyki i inne, drobne lub cenne, ale niebezpieczne dla chorego przedmioty, a z drzwi usunąć wszelkie zamknięcia.
Głównymi problemami pielęgnacyjnymi u chorych na Alzheimera są:
• Deficyty w samopielęgnowaniu i kierowaniu życiem osobistym
• Zaburzenia myślenia i pamięci
• Izolacja społeczna i bezczynność
• Zaburzenia komunikowania
• Niewłaściwe zachowania chorego i deficyt wiedzy oraz umiejętności postępowania opiekunów
• Zaburzenia snu i wędrowanie oraz sen w ciągu dnia
• Odwodnienie i niedożywienie
• Nietrzymanie moczu i stolca
• Zaparcia
• Obciążenie opiekuna
W komunikowaniu pielęgniarka powinna wykazywać postawę życzliwości, szacunku, zrozumienia i akceptacji. Wykazywać akceptację i zrozumienie dla postępujących trudności w komunikowaniu się z otoczeniem oraz zachowań chorobowych (np. chory często uruchamia mechanizmy obronne lub nie posiada dostatecznego wglądu w chorobę). Stwarzać atmosferę bezpieczeństwa i zaufania. Dążyć do inicjowania i podtrzymywania kontaktu. Zwracać się bezpośrednio do chorego po nazwisku, nawiązując kontakt wzrokowy, mówić wolno, spokojnym tonem, używać krótkich zwrotów, podzielić zadanie na etapy (np. podczas wykonywania czynności, mówić po kolei, co należy robić). Dodatkowo używać niewerbalnych komunikatów (mimika, gest), które nie powinny wyrażać negatywnych emocji, pośpiechu.
Jeśli jest się osobą obcą lub chory ma trudności z przypomnieniem sobie osoby, przedstawić się (nie mówić np. „wiesz kim jestem, prawda?)
Ustalić plan pracy chorego dotyczący czynności dnia codziennego (gotowanie, robienie zakupów, sprzątanie itp.). Plan powinien uwzględnić wykonywanie czynności złożonych i prostych (np. pomoc przy nakrywaniu do stołu, zamiatanie podłogi, wynoszenie śmieci, podlewanie kwiatów itp.). Podczas wykonywania czynności nie wyręczać chorego. Jeżeli był przyzwyczajony do osobistego robienia zakupów i potrafi wrócić do domu bez błądzenia, nadal powinien to robić. Należy jednak upewnić się, że posiada zawsze przy sobie identyfikator z danymi osobowymi oraz miejscem zamieszkania. Można go zawiesić na szyi lub założyć jako bransoletkę na ręce. Jeśli to możliwe powiadomić pracowników odwiedzanego przez chorego sklepu o jego problemach związanych z pamięcią i orientacją.
Używać w kontakcie z chorym coraz prostszych zwrotów w miarę nasilających się zaburzeń. Przyjąć wspierającą postawę. Komunikować choremu, że jest słuchany, że staramy się go zrozumieć, dawać mu czas na odpowiedź, starać się nie przerywać wypowiedzi. Udzielać choremu krótkich odpowiedzi i następnie odwracać uwagę na coś innego, gdy wielokrotnie zadaje to samo pytanie, lub nie pamięta udzielanych odpowiedzi. Starać się również odwracać uwagę, gdy zapomniał o co chciał zapytać lub co zamierzał zrobić. Nie pytać o przyczyny trudności z pamięcią (np., dlaczego nie pamięta?). Mieć świadomość własnych wypowiedzi (unikać ośmieszania, krytyki, dyskusji, mówienia o chorym w jego obecności w trzeciej osobie: „on, ona"). Eliminować hałas i inne działania, aby nie rozpraszać chorego, gdy widoczne są trudności z selekcjonowaniem bodźców. Stosować dotyk po uprzedzeniu chorego. Jeśli pacjent nie może lub nie chce mówić, używać odzwierciedlania, parafrazowania, ustnego dawania do zrozumienia, co może pomóc zwiększyć zaufanie chorego i zachęcić do rozmowy o bolesnych sprawach (np. „to musiało być trudne dla Pana, gdy mówi się do Pana tak jakby Pana nie było?"). Jeśli to możliwe wyprzedzać i próbować odgadnąć, co chory może mieć na myśli (starać się podpowiadać słowa, nie czekając, aż sobie przypomni - nasilone trudności w przypominaniu słów). Zapobiega to nasilaniu się frustracji chorego. Nie podejmować dyskusji z chorym na temat czynności, która jeszcze nie rozpoczęła się, gdy chory ma trudności z wyobrażeniem sobie sposobu wykonania danej czynności (np. wtedy często zadaje wiele pytań). Zapewnić pomoc logopedy, gdy występują zaburzenia mowy.
W ciągu dnia dążyć do utrzymania ukierunkowanej aktywności chorego (znajdować zajęcia) tak długo, jak to jest możliwe, gdy występują objawy bezcelowego „wędrowania" i zaburzeń rytmu dobowego (zaburzenia snu w nocy). Nie dopuszczać do przysypiania przez chorego w ciągu dnia. W godzinach wieczornych działania opiekuńcze powinny być ukierunkowane na pomoc choremu w zasypianiu i zwiększać efektywność snu nocnego. Zapewnić choremu możliwość spaceru, wykonanie relaksacyjnych ćwiczeń fizycznych, stosować masaż pleców, ciepłe kąpiele. Na około 2 godziny przed snem ograniczać napoje zawierające kofeinę i teinę (kawa, herbata, coca cola) oraz ograniczyć płyny. Wieczorem podawać zlecone przez lekarza leki nasenne i uspokajające. Bezpośrednio przed snem umożliwiać skorzystanie z toalety.
Zapobiegać niewłaściwym zachowaniom, obserwując objawy narastającego stresu (niepokój, lęk pobudzenie, zaburzenia dezorientacji itp.) Podczas wystąpienia zachowań gwałtownych (agresywnych) dążyć do ich zminimalizowania i zapobiegać tzw. reakcjom katastroficznym (skrajny brak kontroli nad reakcjami - gwałtowne negatywne emocje i zachowania agresywne zagrażające choremu i otoczeniu). Utrzymujące się niektóre zachowania gwałtowne mogą stanowić efekt przedłużającej się reakcji katastroficznej, czasami powiązanej z nieterapeutyczymi zachowaniami osób opiekujących się chorym, takimi jak brak zrozumienia i zachowania agresywne wobec chorego. Zachować spokój (postawa, wypowiedzi, zachowania niewerbalne - dotyk). Zapewnić wypoczynek, nie interpretować złości chorego, ograniczyć bodźce, unikać gniewu, złości, starać się nie używać siły fizycznej. Podobnie zachować spokój i nie reagować gwałtownie podczas wystąpienia niestosownych zachowań seksualnych chorego lub kojarzących się z seksualnymi. Starać się zrozumieć sytuację (czasami zachowania związane np. ze zdejmowaniem ubrania wiążą się z zaspokojeniem potrzeb fizjologicznych - chęć pójścia do toalety, których chory nie potrafi komunikować). Odwrócić uwagę chorego, spokojnie wyprowadzić z pomieszczenia, (w którym np. obnaża się), dać coś do ręki, wyjaśnić choremu, co się dzieje. Zakładać bluzki zapinane z tyłu. Podczas składania propozycji seksualnych wobec bliskich (np. własnych dzieci), starać się wyjaśnić choremu, kim są te osoby. Również odwrócić uwagę od wydarzenia, które wywołało reakcję lub przyczynę, zidentyfikować je, aby zapobiec takim sytuacjom w przyszłości lub zmniejszyć ich nasilenie.
Skupić uwagę chorego na innym zajęciu (zaburzenia pamięci w pomagają zapomnieć, co było przyczyną zachowania). Napoje kofeinowe (kawa, herbata, coca-cola) zmienić na bezkofeinowe (nie będą przyczyniać się do pobudzenia). Niestosowne zachowania zgłosić pielęgniarce lub lekarzowi.
Minimalizować objawy w zakresie zniekształcenia interpretacji rzeczywistości. Zapewnić dobre oświetlenie pomieszczeń. Zaciągnąć zasłony, gdy choremu wydaje się, że widzi coś za oknem. Upewnić się czy chory ma problemy ze wzrokiem lub słuchem oraz wyrównać ewentualne deficyty (możliwa przyczyna pogorszenia sprawności umysłowej). Sprawdzić czy okulary są dobrze dopasowane i czy aparat słuchowy działa prawidłowo w momencie problemów ze słuchem. Włączyć chorego w rozmowę przez bezpośrednie zwracanie się do niego, nie mówić o nim w trzeciej osobie. Stosować leki przeciwpsychotyczne na zlecenie lekarza, przez co objawy często zmniejszają się lub ustępują całkowicie. Podczas zmiany miejsca otoczenia. Na przykład podczas hospitalizacji przypominać choremu gdzie się znajduje, uspokajać, respektować przyzwyczajenia, zachęcać bliskich do częstych odwiedzin. Pozwolić choremu nosić osobiste ubrania, mieć domowy koc, ustawić rodzinne fotografie, co pomoże poczuć się pewniej. Rodzina może pisać listy, które opiekun może odczytywać. Zadbać o to, by podczas badań przy chorym był ktoś znajomy lub zaufana osoba.
Obserwować chorego w kierunku występowania objawów depresyjnych. Starać się niwelować obecne objawy depresji poprzez proponowanie choremu zajęć dających poczucie zadowolenia, dostosowanych do jego możliwości (najmniejsze niepowodzenie może pogarszać samopoczucie). Proponować odwiedziny przyjaciela, włączać chorego w rozmowę, zaproponować rozmowę z psychoterapeutą, psychiatrą, duchownym. Stosować leki przeciwdepresyjne na zlecenie lekarza. Komunikaty o samobójstwie traktować poważnie (usunąć niebezpieczne przedmioty np. noże, leki, rozpuszczalniki, kluczyki samochodowe, broń, itp.). Biorąc jednak pod uwagę ryzyko samobójstwa często zaplanowanie i realizacja samobójstwa -jest zadaniem przekraczających możliwości chorego. W takiej sytuacji większe jest ryzyko wystąpienia samooka-leczenia.
Dostosować aktywność fizyczną do postępujących problemów w tym zakresie. Motywować chorego do aktywności i poprzestać na takiej formie, która gwarantuje poczucie swobody, sensowności jej wykonania oraz możliwości ukończenia (zachęcanie do aktywności może poprawić samopoczucie, nastrój, zmniejszyć niepokój, zapobiegać zanikowi mięśni, sprzyja utrzymaniu ogólnej kondycji). Zapewnić aktywność na świeżym powietrzu. Ćwiczenia w grupach lub opiekunów z chorymi często ich zbliżają (spacer, zabawa z psem, taniec, uprawianie wcześniejszych sportów w uproszczonej formie), ćwiczenia fizyczne powinny odbywać się o tej samej porze, z zapewnieniem spokoju, być uporządkowane, obejmować całe ciało od głowy do stóp oraz nie powodować nadmiernego wysiłku. Chory może ćwiczyć klika minut, gdy wykazuje zmęczenie, niepokój lub w inny sposób komunikuje chęć zakończenia, nie zmuszać go do kontynuowania, lecz skoncentrować się na tym, co zrobił i pochwalić (wzmacniać pozytywnie). Pomagać chorym w wykonywaniu ćwiczeń lub umożliwić ich wykonywanie na krześle bądź w łóżku, gdy występują takie problemy jak trudności z utrzymaniem równowagi, osłabienie, zmęczenie, sztywność stawów, przykurczę, brak możliwości chodzenia.
Asystować i pomagać choremu w miarę nasilania się trudności podczas ubierania się. Przygotować maksymalnie 2 ubrania do wyboru (zbyt duży wybór może być mylny, lub powodować dezorientację). Ubrania powinny być wygodne, z naturalnych materiałów, dostosowane do warunków pogody, łatwe do zapinania (zatrzaski, zamki błyskawiczne, przylepce). Należy je rozmieścić w takiej kolejności, w jakiej będą nakładane przez chorego. Skrócić czynności, wprowadzić rutynę kolejności działań, gdy chory będzie zapominał jak należy je wykonywać, uprościć zadania. Podobna zasada dotyczy czynności związanych z wykonywaniem toalety i spożywaniem posiłków, itp.
Przed wykonaniem toalety omówić z chorym kolejność wykonanych czynności. Podczas toalety chory może siedzieć na krześle lub opierać się o nie, zapewnić intymność, aktywizować chorego (np. podając mydło, gąbkę) oraz podtrzymywać kontakt werbalny i niewerbalny.
W diecie zapewnić dostarczenie pokarmów lekkostrawnych, bogatych w błonnik, z niską zawartością tłuszczów zwierzęcych, unikać potraw wzdymających i strączkowych z uwzględnieniem towarzyszących schorzeń (np. dieta ubogosolna w nadciśnieniu tętniczym, dieta papkowata przy braku uzębienia). Dostarczyć na dobę około 2 litrów płynów (niegazowanych, z ograniczeniem zawartości kofeiny). Posiłki powinny być rozłożone na 3 większe i 2 mniejsze, przyjmowane o stałych porach (harmonogram spożywania posiłków umieścić w widocznym miejscu na lodówce lub tablicy korkowej). Uwzględnić upodobania smakowe chorego.
Podczas spożywania posiłków chory może używać łyżki lub rąk, gdy ma trudności w wykonywaniu ruchów precyzyjnych (jedzenie przy pomocy noża i widelca). Po każdym posiłku, nakłaniać chorego do mycia zębów. Gdy chory ma trudności stosować technikę lustra i krótkie polecenia: „proszę wziąć szczoteczkę, nałożyć pastę, umyć zęby z tyłu, przodu, czynność powtórzyć" itd.
Zapewnić udogodnienia (kule, balkoniki, poręcze, wózek), specjalistyczne łóżko do opieki nad chorym leżącym, gdy występują problemy z poruszaniem. Wraz z ograniczeniem aktywności fizycznej wzrasta ryzyko powstania odleżyn, przykurczy, osłabienia siły mięśniowej, szczególnie, gdy chory długo leży lub siedzi w jednej pozycji, ma ciasne ubranie, obrzęki, jest nieprawidłowo odżywiany. Pozwolić choremu by nadal uczestniczył w życiu rodziny, ośrodka (może siedzieć w fotelu), jeżeli nie potrafi już chodzić. Zabezpieczyć poduszkami lub przymocować prześcieradłem w pasie, zawiązanym za siedzeniem, gdy siedząc pochyla się nadmiernie. Często zmieniać pozycję z krzesła do łóżka, by nie doszło do powstania odleżyn. Opóźniać moment, gdy chory będzie musiał przebywać wyłącznie w łóżku (później traci zdolność siedzenia). Zapewnić zmianę pozycji, co dwie godziny z jednego boku na drugi, gdy chory leży. Zabezpieczyć szczególnie narażone okolice ciała: utrzymywać skórę suchą i czystą, wyposażyć chorego w materac przeciwodleżynowy, poduszecz-ki i podkładki, które można umieszczać między kolana, lub podkładać pod plecy. Układać chorego z uniesionym wezgłowiem, gdyż trudności z połykaniem lub płasko ułożona głowa mogą przyczynić się do zakrztuszenia śliną, pokarmem. Pomóc w utrzymaniu higieny jamy ustnej. Sprawdzić stan uzębienia, protezę zębową (czy dobrze przylega, czyścić ją po każdym posiłku). Dopasować protezy zębowe przed jedzeniem. Obserwować czy nie ma podrażnienia dziąseł. Karmić przez sondę, gdy postępuje utrata masy ciała. Obserwować chorego i zapobiegać bezwiednemu usuwaniu sondy (chory często usuwa sondę, gdy stanowi ona przeszkodę i nasila się niepokój).
Przypominać lub pytać chorego czy odczuwa potrzebę oddania moczu lub stolca, gdy występują zaburzenia w zakresie kontrolowania moczu i stolca. Dostarczyć dostateczną ilość płynów w ciągu dnia z ograniczeniem w godzinach wieczornych. Zakładać ubranie prostsze do zdejmowania. Zmniejszyć odległość do łazienki lub zostawić nocnik/kaczkę przy łóżku chorego. Umożliwić wygodne korzystanie z toalety poprzez zastosowanie poręczy, uchwytów ułatwiających siadanie i wstawanie, podnoszonych ruchomych siedzisk se-desowych, zapewnić swobodne oparcie dla stóp. Skoncentrować uwagę chorego np. na słuchaniu muzyki w celu dłuższego przebywania na sedesie. Zostawiać zapalone nocne lampki w pokoju chorego i łazience, gdy chory nie trzyma moczu w nocy. Budzić chorego w nocy, by mógł skorzystać z toalety. Zakładać prześcieradła lub podkłady z fla-neli oraz z materiału nieprzemakalnego na łóżko. Nauczyć chorego dobowego rytmu czynności fizjologicznych (prowadzić dziennik obserwacji). Opiekun powinien zwracać uwagę na pozawer-balne sygnały powiązane z oddaniem lub zatrzymaniem moczu (chory może odczuwać skrępowanie zaspokajając potrzeby fizjologiczne w obecności innych osób). Zastosowanie cewnikowania powinno być ostatecznością. Założyć cewnik moczowy na stałe i poinformować pacjenta oraz opiekuna o sposobach pielęgnowania.
Jedną z zasad planowania oraz sprawowania opieki jest możliwość z korzystania z różnych form pomocy finansowej, stałej lub okresowej. Osobie starszej z tytułu wieku (ukończony 75. rok życia) przysługuje, niezależnie od dochodów, zasiłek pielęgnacyjny. Taki sam zasiłek przysługuje osobom młodszym z tytułu stanu zdrowia, również niezależnie od dochodów. Warunkiem otrzymania tego zasiłku jest wówczas orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to musi być wydane przez orzecznika zespołu orzekającego lub ZUS. Otępienie kwalifikuje do uznania niepełnosprawności w znacznym stopniu (naruszona sprawność organizmu w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia lub zdolność do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i konieczność stałej lub długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji).
Najuboższym chorym przysługują także inne świadczenia socjalne. Osobom chorym z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, spełniającym tzw. kryterium dochodowe przysługuje tzw. zasiłek stały. Osoba z otępieniem (także w przypadku dochodów powyżej kryterium dochodowego) może również otrzymać zasiłek okresowy lub celowy, np. na leki, materiały opatrunkowe, środki czystościowe, dopłatę do czynszu itp. Dla chorych z otępieniem istnieje także możliwość dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych sprzętu rehabilitacyjnego i pielęgnacyjnego, np. pieluchomajtek, chodzików, wózków inwalidzkich, materacy prze-ciwodleżynowych.
Pacjent powinien przebywać we własnym domu tak długo jak to jest możliwe. W przypadku, gdy opieka domowa staje się niemożliwa, konieczne jest umieszczenie chorego w instytucji opiekuńczej. Chorzy z otępieniem mogą korzystać z pomocy półstacjonarnej (domy pobytu dziennego) lub stacjonarnej (głównie domy pomocy społecznej, ale także zakłady opiekuńczo-lecznicze, zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze).
Placówki opiekuńcze są także prowadzone przez instytucje pozarządowe (kościół, fundacje, stowarzyszenia, związki wyznaniowe), jak również przez osoby prywatne.
Wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej składa u pracownika socjalnego w terenowym ośrodku pomocy społecznej osoba zainteresowana lub jej najbliższe otoczenie (rodzina, krewni, sąsiedzi) za zgodą osoby zainteresowanej. W przypadku braku zgody, a konieczności umieszczenia chorego w placówce opiekuńczej, wniosek do sądu w celu wydania postanowienia o umieszczeniu w placówce opiekuńczej bez zgody zainteresowanego składa ośrodek pomocy społecznej lub szpital psychiatryczny (na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego - art. 38 i 39 lub ustawy o pomocy społecznej - artykuł 54, ust. 4 - Dz. U. z 2004 roku nr 64 poz. 545 z późniejszymi zmianami).

Literatura:
• Adamczyk K. Pielęgniarstwo neurologiczne, Czelej, Lublin, 2000.
• Schwartz G. Choroba Alzheimera. PZWL, Warszawa, 2002
• [1- Gaby Sccwarz Choroba Alzheimera. Poradnik dla chorych i opiekunów. PZWL Warszawa 2002, 2006

Wyszukaj: